काठमाडौं । वेबसाइट सञ्चालनमा प्रयोग हुने पीएचपी (पिएचपी) प्रोग्रामिङ भाषामा गम्भीर सुरक्षा कमजोरी देखिएपछि नेपालका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले आफ्ना वेबसाइट र केही अनलाइन सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन्। सम्भावित साइबर आक्रमणबाट प्रणाली र ग्राहकको विवरण सुरक्षित राख्न बैंकहरूले सुरक्षा अद्यावधिकको काम अघि बढाएका हुन्।
यस समस्याका कारण नेपाल राष्ट्र बैंकसहित विभिन्न बैंक तथा सरकारी निकायका वेबसाइटसमेत प्रभावित भएका छन्। केन्द्रीय बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्था, भुक्तानी प्रणाली सञ्चालक, भुक्तानी सेवा प्रदायक र विप्रेषण कम्पनीहरूलाई आवश्यक सुरक्षा सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ।
पीएचपीमा देखिएको सुरक्षा जोखिमपछि विभिन्न बैंकले वेबसाइट तथा केही डिजिटल सेवामा अस्थायी प्रतिबन्ध लगाएका छन्।
एनआईसी एसिया बैंकले सुरक्षा अद्यावधिकका क्रममा अनलाइन तथा वेबसाइट सेवा प्रभावित हुन सक्ने जनाएको छ। ग्लोबल आइएमई बैंकले आफ्नो डिजिटल युनिभर्स सेवा अद्यावधिक गर्दा केही समय सेवा प्रभावित हुने जानकारी दिएको छ।
त्यस्तै, सानिमा बैंकले अनलाइन सेवा र वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेर सुरक्षा अद्यावधिक गरेको छ। नबिल बैंकले आफ्नो जेन अल्फा सेवा अस्थायी रूपमा बन्द गरेको जनाएको छ।
माछापुच्छ्रे बैंक, नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंक (एनआईएमबी), सिद्धार्थ बैंक र प्राइम बैंकले पनि वेबसाइट तथा प्रणालीको सुरक्षा सुदृढ बनाउन आवश्यक काम अघि बढाएका छन्।
केही बैंकले सुरक्षा अद्यावधिकपछि सेवा पुनः सञ्चालनमा ल्याइसकेका छन्। यद्यपि, सबै बैंकको सेवा अवस्था एउटै छैन।
मोबाइल बैंकिङ र क्यूआर भुक्तानी पनि बन्द भएका हुन्?
बैंकका वेबसाइट तथा केही इन्टरनेटमा आधारित सेवा प्रभावित भए पनि बैंकिङका सबै सेवा बन्द भएका छैनन्।
नेपाल बैंकर्स संघका अध्यक्ष सन्तोष कोइरालाका अनुसार मोबाइल बैंकिङ र क्यूआर भुक्तानी सेवा सामान्य रूपमा सञ्चालन भइरहेका छन्। मुख्य समस्या वेबसाइट तथा इन्टरनेट बैंकिङसँग सम्बन्धित केही सेवामा देखिएको हो।
बैंकहरूले जोखिम मूल्यांकन गरी आवश्यक सुरक्षा उपाय अपनाइरहेका छन्। त्यसैले कुनै बैंकको वेबसाइट नखुल्दैमा त्यस बैंकको सम्पूर्ण बैंकिङ सेवा बन्द भएको वा प्रणालीमा साइबर आक्रमण भइसकेको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।
के हो पीएचपीमा देखिएको सुरक्षा कमजोरी?
पीएचपी वेबसाइट तथा अनलाइन सेवा सञ्चालन गर्न प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो। समाचार पोर्टल, सरकारी वेबसाइट, बैंकका वेबसाइट र विभिन्न व्यावसायिक प्लेटफर्ममा यसको प्रयोग हुन्छ।
यसमा देखिएका गम्भीर सुरक्षा कमजोरीको दुरुपयोग भएमा अनधिकृत व्यक्तिले प्रभावित सर्भरमा पहुँच प्राप्त गर्न सक्ने, संवेदनशील विवरणमा जोखिम उत्पन्न गर्न सक्ने वा वेबसाइटको सामग्रीमा अनधिकृत परिवर्तन गर्न सक्ने सम्भावना हुन्छ।
साइबर सुरक्षा अनुसन्धानकर्ताहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) लगायतका प्रविधिको सहयोगमा पीएचपीका सुरक्षा कमजोरी पहिचान गरेका थिए। त्यसपछि सम्बन्धित निकायहरूले जोखिमयुक्त प्रणालीमा सुरक्षा अद्यावधिक गर्न र तत्काल सुरक्षित बनाउन नसकिने प्रणालीलाई आवश्यकताअनुसार अस्थायी रूपमा अफलाइन राख्न सुझाव दिएका छन्।
यो जोखिम नेपालमा मात्र सीमित छैन। विश्वका विभिन्न देशमा पनि सरकारी तथा निजी क्षेत्रका वेबसाइटहरू सम्भावित साइबर आक्रमणबाट जोगिन अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका छन्।
ग्राहकको पैसा र विवरण सुरक्षित छन् त?
उपलब्ध विवरणअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूले सुरक्षा सतर्कताका लागि सेवा बन्द वा सीमित गरेका हुन्। सेवा बन्द गरिएको तथ्यले मात्रै ग्राहकको रकम चोरी भएको वा विवरण चुहिएको प्रमाणित गर्दैन।
बैंकहरूले प्रणाली अद्यावधिक गर्ने, सुरक्षा निगरानी बढाउने र जोखिम मूल्यांकन गर्ने काम गरिरहेका छन्। सम्बन्धित निकायहरूले पनि सुरक्षा कमजोरी समाधान गरी प्रणाली सुरक्षित भएपछि सेवा पुनः सञ्चालन गर्नुपर्ने बताएका छन्।
यस घटनाले डिजिटल बैंकिङको विस्तारसँगै साइबर सुरक्षामा निरन्तर लगानी गर्नु कति आवश्यक छ भन्ने देखाएको छ। बैंकिङ सेवा प्रविधिमा निर्भर हुँदै जाँदा प्रणालीमा देखिने सानो कमजोरीले पनि धेरै संस्थाको अनलाइन सेवा प्रभावित पार्न सक्छ।
त्यसैले बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सुरक्षा प्रणाली बलियो बनाउनुका साथै ग्राहकका विवरण र वित्तीय कारोबारको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्ने चुनौती थपिएको छ।
मंगलबार, कार्तिक ०४, २०८३
शुक्रबार, कार्तिक ०७, २०८३
