मध्यपूर्व क्षेत्रमा बढ्दो तनावका बीच अमेरिका, इजरायल र इरानबीच सैन्य शक्ति तुलना फेरि चर्चामा आएको छ। सम्भावित द्वन्द्वको अवस्था उत्पन्न भएमा कुन देश कति बलियो छ भन्ने प्रश्न विश्वभर उठिरहेको छ। यहाँ तीनै देशको सैन्य क्षमता, बजेट, हवाई तथा परमाणु शक्ति सम्बन्धी तथ्यमा आधारित विश्लेषण प्रस्तुत गरिएको छ।
इरानको सैन्य शक्ति
इरानसँग ठूलो सक्रिय सैनिक संख्या रहेको बताइन्छ। उपलब्ध तथ्यअनुसार इरानसँग करिब ६ लाखभन्दा बढी सक्रिय सैनिक तथा लाखौँ रिजर्भ फौज छन्।
●रक्षा बजेट: अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबन्धका कारण इरानको रक्षा बजेट अमेरिका र इजरायलको तुलनामा कम छ।
●हवाई शक्ति: इरानसँग करिब ५०० भन्दा बढी विमान भए पनि धेरैजसो पुराना मोडेलका रहेको बताइन्छ।
●मिसाइल क्षमता: इरानको सबैभन्दा ठूलो शक्ति बलिस्टिक मिसाइल भण्डार मानिन्छ।
●परमाणु कार्यक्रम: इरानसँग आधिकारिक रूपमा परमाणु हतियार नभएको दाबी गरिए पनि यसको परमाणु कार्यक्रम उन्नत अवस्थामा रहेको चर्चा हुँदै आएको छ।
अमेरिकाको सैन्य शक्ति
अमेरिकालाई विश्वकै सबैभन्दा शक्तिशाली सैन्य शक्ति मानिन्छ।
●सैनिक संख्या: करिब १३ लाख सक्रिय सैनिक र ठूलो रिजर्भ फोर्स।
●रक्षा बजेट: विश्वकै सबैभन्दा उच्च, करिब ९०० अर्ब डलरभन्दा बढी।
●हवाई तथा नौसेना शक्ति: हजारौँ अत्याधुनिक लडाकु विमान, ११ वटा विमानवाहक युद्धपोत (एयरक्राफ्ट क्यारियर) तथा विश्वव्यापी सैन्य उपस्थिति।
●परमाणु हतियार: हजारौँ परमाणु वारहेड भएको अनुमान।
●प्रविधि: अत्याधुनिक प्रविधि, स्याटेलाइट प्रणाली र विश्वव्यापी द्रुत आक्रमण क्षमता यसको मुख्य बल हो।
इजरायलको सैन्य शक्ति
साना भूभाग र सीमित जनसंख्या भए पनि इजरायल उच्च प्रविधियुक्त सैन्य प्रणालीका कारण विश्वका शक्तिशाली देशमध्येमा गनिन्छ।
●सैनिक संख्या: करिब १ लाख ७० हजार सक्रिय सैनिक र ठूलो रिजर्भ बल।
●रक्षा बजेट: करिब ४०–५० अर्ब डलर वार्षिक।
●हवाई शक्ति: अत्याधुनिक F-35 जस्ता स्टेल्थ लडाकु विमान।
●एयर डिफेन्स सिस्टम: ‘आयरन डोम’ र ‘एरो’ जस्ता रक्षा प्रणाली।
●परमाणु क्षमता: इजरायलसँग परमाणु हतियार रहेको व्यापक अनुमान भए पनि आधिकारिक पुष्टि गरिएको छैन।
निष्कर्ष
सैन्य संख्याका आधारमा इरान बलियो देखिए पनि प्रविधि, बजेट र विश्वव्यापी सैन्य पहुँचका हिसाबले अमेरिका अग्रस्थानमा छ। इजरायल भने उच्च प्रविधि, द्रुत प्रतिकार क्षमता र उन्नत रक्षा प्रणालीका कारण सानो देश हुँदाहुँदै पनि प्रभावशाली शक्ति मानिन्छ।
मध्यपूर्वमा बढ्दो तनावले विश्व राजनीति र सुरक्षा अवस्थामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। आगामी दिनमा कूटनीतिक पहल कति सफल हुन्छ भन्ने कुराले क्षेत्रीय स्थायित्व निर्धारण गर्नेछ।
मंगलबार, फाल्गुण १२, २०८२
मंगलबार, फाल्गुण १२, २०८२
