काठमाडौँ । भारतको राजनीतिमा यतिबेला एउटा अनौठो र अप्रत्याशित अभियानले व्यापक चर्चा बटुलिरहेको छ । स्थापना भएको केवल पाँच दिनमै ‘कक्रोच जनता पार्टी’ (सीजेपी) नामक व्यङ्ग्यात्मक राजनीतिक अभियानले सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममा भारतको सत्तारुढ दल भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) लाई समेत पछि पारेको छ।
समाचार तयार पार्दासम्म सीजेपीको इन्स्टाग्राम अकाउन्टमा १०.६ मिलियनभन्दा बढी फलोअर पुगेका छन् भने भाजपाका फलोअर ८.७ मिलियन रहेको उल्लेख गरिएको छ। यो अभियानको सुरुवात भारतका मुख्य न्यायाधीश सूर्य कान्त ले अदालतको सुनुवाइका क्रममा दिएको विवादास्पद अभिव्यक्तिपछि भएको हो।
बिज्ञापन
नक्कली शैक्षिक प्रमाणपत्रसम्बन्धी मुद्दाको सुनुवाइका क्रममा उनले बेरोजगार युवा तथा सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय अभियन्तालाई ‘साङ्लो’ (कक्रोच) र ‘परजीवी’सँग तुलना गरेका थिए। उनले भनेका थिए कि कतै रोजगारी नपाएका केही युवा मिडियाकर्मी, इन्फ्लुएन्सर वा आरटीआई एक्टिभिस्ट बनेर सबैमाथि आक्रमण गरिरहेका छन्।
मुख्य न्यायाधीशको उक्त अभिव्यक्तिले बेरोजगार र सङ्घर्षरत युवाहरूमा व्यापक असन्तुष्टि पैदा गर्यो। सामाजिक सञ्जालमा आलोचना बढिरहेका बेला ३० वर्षीय अभिजित दिपके ले व्यङ्ग्यात्मक रूपमा “यदि सबै साङ्लाहरू एक ठाउँमा आए भने के होला ?” भन्ने प्रश्न उठाए। यही विचारले १६ मेमा ‘कक्रोच जनता पार्टी’ को रूप लियो।
को हुन् अभिजित दिपके ?
सीजेपी अभियानका प्रमुख अनुहार अभिजित दिपके हाल अमेरिकाको Boston University मा जनसम्पर्क विषयमा स्नातकोत्तर अध्ययनरत विद्यार्थी हुन्। उनी यसअघि आम आदमी पार्टी को सामाजिक सञ्जाल टोलीमा स्वयंसेवकका रूपमा सक्रिय थिए। सन् २०२० को दिल्ली विधानसभा चुनावमा उनले मिममार्फत डिजिटल प्रचारप्रसारमा काम गरेका थिए।
दिपकेका अनुसार यो अभियान कुनै योजनाबद्ध राजनीतिक कार्यक्रम नभई युवाहरूको वास्तविक आक्रोशको अभिव्यक्ति हो। उनका शब्दमा, “यदि सत्तामा बस्नेहरूले नागरिकलाई साङ्ला र परजीवी ठान्छन् भने उनीहरूले यो पनि बुझ्नुपर्छ कि साङ्लाहरू सडेगलेको ठाउँमै जन्मिन्छन्।”
किन भाइरल बन्यो सीजेपी ?
सीजेपी भाइरल हुनुको प्रमुख कारण यसको ‘सेल्फ-डिप्रेकेटिङ’ अर्थात् आफैँलाई व्यङ्ग्य गर्ने शैलीलाई मानिएको छ। पार्टीले आफ्नो विचारधारालाई धर्मनिरपेक्ष, समाजवादी, लोकतान्त्रिक र ‘अल्छी’ भनेर परिभाषित गरेको छ।
पार्टीमा आबद्ध हुनका लागि राखिएका योग्यता पनि व्यङ्ग्यात्मक शैलीमै प्रस्तुत गरिएको छ। जसमा बेरोजगार हुनु, शारीरिक रूपमा अल्छी तर मानसिक रूपमा सक्रिय हुनु, दिनको कम्तीमा ११ घण्टा अनलाइन बस्नु तथा व्यावसायिक रूपमा गुनासो पोख्न सक्ने हुनुपर्ने उल्लेख गरिएको छ।
भारतमा बढ्दो बेरोजगारी र युवाहरूको निराशाबीच “म पनि साङ्लो” (#MainBhiCockroach) अभियान सामाजिक सञ्जालमा ट्रेन्डिङ बनेको छ। धेरै युवाले यसलाई आफ्नो असन्तुष्टि र एकताको प्रतीकका रूपमा लिन थालेका छन्।
व्यङ्ग्यभित्र गम्भीर राजनीतिक सन्देश
सीजेपीलाई केवल इन्टरनेटको ठट्टा मात्र मान्ने अवस्था भने छैन। पार्टीले पाँच बुँदे घोषणापत्र सार्वजनिक गर्दै विभिन्न राजनीतिक र सामाजिक मुद्दा उठाएको छ।
घोषणापत्रमा मुख्य न्यायाधीशलाई अवकाशपछि राज्यसभा वा सरकारी नियुक्ति दिन नपाइने, मतदाता नामावलीबाट वैध मत हटाउने अधिकारीलाई कडा कारबाही गर्नुपर्ने तथा संसद र विधानसभामा महिलालाई ५५ प्रतिशत आरक्षण दिनुपर्ने माग राखिएको छ।
त्यस्तै, दल बदल गर्ने नेतामाथि २० वर्षसम्म चुनाव लड्न प्रतिबन्ध लगाउने, युवामा राजनीतिक साक्षरता बढाउने तथा निट (NEET) परीक्षाको प्रश्नपत्र लिक र शिक्षा क्षेत्रमा देखिएको भ्रष्टाचारविरुद्ध आवाज उठाउने एजेन्डा पनि समावेश गरिएको छ।
दिल्लीमा केही युवाले साङ्लाको पोसाक लगाएर यमुना नदी सफाइ अभियान सञ्चालन गरेपछि यो आन्दोलन थप चर्चामा आएको छ।
विपक्षी दलहरूको पनि समर्थन
सीजेपीको प्रभाव बढ्दै गएपछि भारतका केही विपक्षी नेताले समेत समर्थन जनाएका छन्। तृणमूल काँग्रेस का सांसद महुवा मोइत्रा र कीर्ति आजादले अभियानप्रति ऐक्यबद्धता व्यक्त गरेका छन् भने समाजवादी पार्टी का अध्यक्ष अखिलेश यादव ले “भाजपा भर्सेस सीजेपी” भन्दै सामाजिक सञ्जालमा टिप्पणी गरेका छन्।
कतिपयले यस अभियानलाई नेपाल र बङ्गलादेशका युवा आन्दोलनसँग तुलना गर्न थालेका छन्। तर संस्थापक दिपकेले भारतीय युवाहरू लोकतान्त्रिक र शान्तिपूर्ण माध्यमबाट आफ्नो असन्तुष्टि व्यक्त गरिरहेको बताएका छन्।
हालसम्म ‘कक्रोच जनता पार्टी’ आधिकारिक रूपमा दर्ता भएको राजनीतिक दल होइन। तर छोटो समयमै यसले भारतको स्थापित राजनीतिक संरचना र सत्तालाई एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ— युवाहरूको आवाजलाई बेवास्ता गर्दा एउटा मिमले पनि ठूलो राजनीतिक बहस जन्माउन सक्छ।
बुधबार, जेठ ०६, २०८३
बुधबार, जेठ ०६, २०८३
