इरान । आयातुल्लाह अली खामेनेईको जन्म सन् 1939 मा इरानको उत्तर–पूर्वी सहर मशहदमा भएको थियो, जसलाई देशकै सबैभन्दा पवित्र सहर मानिन्छ।
आफ्ना पिताझैं उनले पनि मौलवी बन्ने बाटो रोजे र शिया मुसलमानहरूको दुई प्रमुख शैक्षिक केन्द्रमध्ये एक, कुममा गएर धार्मिक शिक्षा हासिल गरे। उनी केवल 11 वर्षको उमेरमै मौलवी बनेका थिए।
तर खामेनेई त्यही समयमा हुर्कँदै थिए जब इरानमा शाह मोहम्मद रज़ा पहलवीको शासन थियो। त्यसबेला इरान एक राजतन्त्र थियो, जहाँ पहलवी वंशका शाह सत्तामा थिए।
शाहलाई धर्मनिरपेक्ष राजा मानिन्थ्यो, जसले धर्मलाई पुरानो र अप्रासंगिक अवधारणा ठान्थे। उनी धार्मिक व्यक्तिहरूलाई शंकाको दृष्टिले हेर्थे।
सन् 2011 मा बीबीसीका संवाददाता जेम्स रिनोल्ड्सले इरानी–अमेरिकी लेखक मेहदी खालाजीसँग अन्तर्वार्ता लिएका थिए, जो त्यसबेला खामेनेईको जीवनी लेख्ने क्रममा थिए।
त्यस कुराकानीमा मेहदी खालाजीले खामेनेईका प्रारम्भिक वर्षसँग जोडिएको एक प्रसंग सुनाए। उनका अनुसार, जब खामेनेई मौलवीको पोशाक लगाएर आफ्नै उमेरका केटाकेटीसँग सडकमा खेल्थे, मानिसहरूले उनको मजाक उडाउँथे।
उनीहरूले यो पनि बताए कि युवावस्थामा खामेनेईलाई चुरोट र पाइप पिउन मन पर्थ्यो— जुन एक धार्मिक व्यक्तिका लागि असामान्य बानी मानिन्थ्यो।
शाह मोहम्मद रज़ा पहलवी सन् 1979 मा देश छोडेर अमेरिका गएका थिए।
खामेनेई उमेरसँगै शाह शासनप्रति झन् असन्तुष्ट र विरोधी बन्दै गए। उनले चाँडै नै शाहका प्रमुख विरोधी आयातुल्लाह रुहोल्लाह खुमैनीको समर्थनमा काम गर्न सुरु गरे।
इन्डियन काउन्सिल अफ वर्ल्ड अफेयर्सका फेलो तथा मध्यपूर्व मामिलाका विज्ञ डा. फज्जुर रहमान सिद्दिकीका अनुसार, खुमैनीको प्रभावमा पर्नुअघि खामेनेईलाई कविता लेख्ने निकै रुचि थियो। उनी “अमीन” नामबाट कविता लेख्थे। तर खुमैनीबाट प्रभावित भएपछि उनले यो सिर्जनात्मक कार्य पूर्ण रूपमा छोडिदिए।
आयातुल्लाह रुहोल्लाह खुमैनी त्यतिबेला शाहका सबैभन्दा मुखर आलोचकहरूमध्ये एक थिए। अमेरिकासँगको निकट सम्बन्धको विरोध गरेका कारण शाहले उनलाई देशनिकाला गरेका थिए।
खुमैनी इरानमा इस्लामिक शासन स्थापना गर्न चाहन्थे। खामेनेईले देशभित्र खुमैनीको सन्देश फैलाउन सुरु गरे। यही क्रममा उनी छ पटकसम्म पक्राउ परे।
इस्लामिक क्रान्ति
सन् 1979 आयो। शाहको सत्ता पतन भयो र आयातुल्लाह रुहोल्लाह खुमैनी पेरिसबाट फर्किएर इरानमा इस्लामिक गणतन्त्र स्थापना गरे।
वरिष्ठ पत्रकार सईद नक़वीका अनुसार, त्यस समयमा इरानका सडकहरूमा केवल दुई जनाका तस्वीर देखिन्थे— एक आयातुल्लाह खुमैनीका र अर्का हुसैन अली मोंतज़रीका।
इस्लामिक इरानमा अब शासनको बागडोर मौलवीहरूको हातमा आयो, र तीमध्ये एक प्रमुख नाम अली खामेनेई पनि थिए। उनी छोटो समयमै खुमैनीका सबैभन्दा नजिकका सहयोगी बने।
त्यही वर्ष तेहरानस्थित अमेरिकी दूतावास कब्जा प्रकरणमा पनि खामेनेईले महत्वपूर्ण भूमिका खेले। त्यसपछि अमेरिकासँग संवाद स्थापना गर्ने जिम्मेवारी पनि उनलाई दिइयो।
पछि अली खामेनेईलाई देशको उप–रक्षा मन्त्री नियुक्त गरियो। यस अवधिमा उनले इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर (आईआरजीसी) लाई संगठित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेले।
आईआरजीसी पछि गएर इरानका सबैभन्दा शक्तिशाली संस्थामध्ये एक बन्यो।
यस बलको स्थापना गर्ने उद्देश्य थियो— यस्तो सेना तयार गर्नु, जसले देशका लागि धार्मिक, राजनीतिक र आर्थिक मोर्चामा लड्न सकोस् र इस्लामिक राष्ट्रलाई बाह्य खतरा मात्र होइन, आन्तरिक संकटबाट पनि सुरक्षित राख्न सकोस्।
आइतबार, फाल्गुण १७, २०८२
मंगलबार, फाल्गुण १२, २०८२
