अमेरिका । अलास्कामा सन् १९५१ मा फेला परेका, ऊनी म्यामथ (Woolly Mammoth) का मेरुदण्डका हड्डी ठानिएका जीवाश्महरू वास्तवमा पूर्ण रूपमा फरक र अप्रत्याशित जनावरका भएको नयाँ अनुसन्धानले देखाएको छ।
पुरातत्वविद् ओट्टो गाइस्टले अलास्काको फेयरब्याङ्क्स नजिकै पर्ने प्रागैतिहासिक भू–क्षेत्र बेरिन्जियामा गरेको अभियानका क्रममा ती हड्डी फेला पारेका थिए। ठूला आकारका मेरुदण्डका दुई हड्डी (एपिफाइसियल प्लेट) देख्दा र स्थानको आधारमा ती ऊनी म्यामथकै हुन् भन्ने अनुमान स्वाभाविक मानिन्थ्यो। उक्त क्षेत्रमा लेट प्लाइस्टोसिन कालका विशाल जनावरका अवशेष सामान्य रूपमा भेटिने गर्छन्।
ती हड्डीहरू अलास्का विश्वविद्यालयको म्युजियम अफ द नर्थमा झन्डै ७० वर्षभन्दा बढी समयसम्म सुरक्षित राखिएका थिए। हालै संग्रहालयको ‘एडप्ट–अ–म्यामथ’ कार्यक्रममार्फत ती जीवाश्मको रेडियोकार्बन डेटिङ गरिएको थियो। तर नतिजाले अनुसन्धानकर्तालाई चकित पार्यो।
कार्बन आइसोटोप विश्लेषणअनुसार ती हड्डीहरू करिब २,००० देखि ३,००० वर्ष पुराना मात्र देखिए। जबकि ऊनी म्यामथहरू करिब १३,००० वर्षअघि लोप भएको मानिन्छ (केही साना समूहहरू करिब ४,००० वर्षअघि सम्म बाँचेको प्रमाण बाहेक)।
यदि ती जीवाश्म वास्तवमै म्यामथका भएको भए, यो अलास्काको भित्री भूभागमा अहिलेसम्म भेटिएको सबैभन्दा नयाँ म्यामथ अवशेष हुने थियो। तर थप अध्ययनले शंका बढायो। हड्डीमा नाइट्रोजन–१५ र कार्बन–१३ आइसोटोपको मात्रा असामान्य रूपमा धेरै भेटियो, जुन सामान्यतया समुद्री जनावरमा पाइन्छ, घाँस खाने स्थलचर म्यामथमा होइन।
अलास्का विश्वविद्यालय फेयरब्याङ्क्सका बायोजियोकेमिस्ट म्याथ्यु वुलर र उनको टोलीका अनुसार, “यो संकेतले ती अवशेष समुद्री वातावरणबाट आएको हुनसक्ने पहिलो प्रमाण दियो।”
शारीरिक बनावट मात्र हेरेर प्रजाति छुट्याउन नसकिने निष्कर्षपछि वैज्ञानिकहरूले डीएनए परीक्षण गरे। न्यूक्लियर डीएनए अत्यधिक क्षतिग्रस्त भए पनि माइटोकन्ड्रियल डीएनए निकालेर तुलना गर्दा ती जीवाश्म उत्तरी प्रशान्त राइट ह्वेल वा सामान्य मिन्की ह्वेलसँग मेल खाने देखियो।
यसले अर्को रहस्य खडा गर्यो—एक हजार वर्षभन्दा पुराना ह्वेलका अवशेष समुद्रबाट ४०० किलोमिटरभन्दा टाढा, अलास्काको भित्री भूभागमा कसरी पुगे?
अनुसन्धानकर्ताहरूले केही सम्भावना औंल्याएका छन्: प्राचीन नदी वा खाडीमार्फत ह्वेल भित्रिएको हुनसक्ने, प्राचीन मानवले तटीय क्षेत्रबाट हड्डी बोकाएर ल्याएको हुनसक्ने, वा संग्रहालयमै कुनै बेला नमुना साटिएको हुनसक्ने।
यद्यपि यो रहस्य पूर्ण रूपमा समाधान नहुन पनि सक्छ। तर वैज्ञानिकहरूका अनुसार, यस अनुसन्धानले ती जीवाश्महरू “अन्तिम म्यामथ” का दावेदार होइनन् भन्ने कुरा स्पष्ट रूपमा प्रमाणित गरेको छ।
यो अध्ययन Journal of Quaternary Science मा प्रकाशित भएको छ।
मंगलबार, फाल्गुण १९, २०८२
आइतबार, फाल्गुण १७, २०८२
